In Escher - Andere Wereld, een nieuwe tentoonstelling in het Kunstmuseum Den Haag, kunnen bezoekers het werk van de Nederlandse graficus Maurits Cornelis Escher ervaren naast installaties van Gijs Van Vaerenbergh. Gijs Van Vaerenbergh, gevestigd in Leuven, België, is een samenwerking tussen het kunstenaarsduo Pieterjan Gijs en Arnout Van Vaerenbergh. Het werk van de studio bevindt zich op het snijvlak van beeldende kunst en architectuur.
De in 1898 geboren Escher is beroemd om zijn kunstwerken waarin optische illusies, onmogelijke architectuur, reflecties en de natuur centraal staan. Nu, 125 jaar na zijn geboorte, "inspireert Escher nog steeds mensen van alle leeftijden over de hele wereld, waaronder wiskundigen, architecten, kunstenaars en kunstliefhebbers", aldus het Kunstmuseum Den Haag. Eschers werk, net als dat van Gijs Van Vaerenbergh, gaat over reflectie, architectuur, ritme en spel. Waar Escher vooral papier gebruikt, is Gijs Van Vaerenbergh gespecialiseerd in ruimtelijke installaties. Zowel Escher als het Belgische kunstenaarsduo willen de visie en perceptie van het publiek uitdagen.
Escher - Andere Wereld biedt een dwarsdoorsnede van het oeuvre van de kunstenaar in dialoog met kunstwerken en installaties van Gijs Van Vaerenbergh. De tentoonstelling is geïnspireerd op Dag en Nacht, een van Eschers beroemdste prenten, en is dienovereenkomstig verdeeld in "Dag" en "Nacht". In Dag "confronteren en versterken het werk van Escher en de ruimtelijke installaties van Gijs Van Vaerenbergh elkaar", aldus het museum. In Nacht combineert Gijs Van Vaerenbergh "sculpturen en modellen met meer intuïtieve en eigenzinnige elementen uit het werk van Escher, getoond in een aaneenschakeling van kleine, donker geschilderde kastjes".
Invers Landschap
"Natuur" is het thema van de eerste grote zaal van de tentoonstelling met onder andere minder bekende landschapsprenten van Escher. De indrukwekkende plafondinstallatie van Gijs Van Vaerenbergh "is een poging om de diepte en sfeer van deze landschappen te vertalen naar de museumruimte", aldus het museum. De installatie, gemaakt van handgesneden papier, filtert het licht en "roept verschillende topografieën op zoals bergen, duinen, wolken of golven".
Mogelijke architectuur
Hier zijn prenten te zien die Escher maakte van steden en gebouwen en die de fascinatie van de kunstenaar voor architectonische details en complexe binnenruimtes laten zien. De installatie van Gijs Van Vaerenbergh is geïnspireerd op een schets die Escher maakte in de Moskee-Kathedraal (Mezquita) van Córdoba, een plek waar hij een bijna oneindig aantal bogen tegenkwam. De installatie bestaat uit een raster van 25 levensgrote zuilen en bogen.
Twee gebogen spiegels
Escher was gefascineerd door spiegelingen - een van zijn bekendste prenten is Hand met spiegelende bol. Gijs Van Vaerenbergh deelde deze fascinatie en plaatste twee gebogen reflecterende platen tegenover elkaar, waarbij de reflecties zonder einde zijn.
Eindeloze lijn
De zaal "Oneindigheid" toont prenten van Escher met eindeloze cycli en oneindige patronen. De kunstenaar wordt omschreven als een "intuïtieve wiskundige" omdat zijn belangstelling voor oneindigheid meer conceptueel van aard is. "Endless Line" is een grote sculptuur van Gijs Van Vaerenbergh die bij deze prenten hoort. Gemaakt van een gebogen stalen buis in de vorm van een knoop, heeft het geen begin of einde.
Vlakvulling Doolhof
Vlakvullingen zijn "motieven waarbij de randen van de vormen naadloos op elkaar aansluiten, waardoor ze eindeloos herhaald kunnen worden", aldus het museum. Eschers Lucht en Water I is hier een voorbeeld van, waarbij vogels naadloos overgaan in vissen. In de zaal "Vlakvulling" zijn vlakvullingen te zien op een reeks transparante wanden, georganiseerd in de vorm van een onvolledig honingraatraster.
Onmogelijke Architectuur
Eschers latere werken spelen met onze perceptie van de wereld om ons heen. Door herkenbare elementen te gebruiken om onmogelijke configuraties te bouwen, "wordt de logica van de oriëntatie van het ene element tegengewerkt door die van het andere", aldus het museum. Escher's Relativiteitsprint is hier een voorbeeld van. In de zaal "Impossible Architecture" speelt Gijs Van Vaerenbergh met perspectieven op een vergelijkbare manier als de prent.
Nachtgedeelte
Gijs Van Vaerenbergh creëerde zeven kleinere kabinetten die vrij gestructureerd zijn rond een selectie van bestaande en nieuwe sculpturen. In "Dorpsportret" speelt het duo met bekende gebouwen en architecturale kenmerken. Hier worden "klassieke kenmerken gecombineerd tot een typisch dorpsgezicht dat niettemin fictief is .... [zonder duidelijk afgebakende compositie", aldus het museum.
"Wandering Garden model 1/20" is een model van een nieuw openbaar kunstwerk voor het Arenbergpark in Leuven. Een open doolhof van honderden meters gebogen transparant hekwerk, dat in de loop der tijd door de natuur zal worden ingehaald en getransformeerd.
Escher - Andere Wereld is tot en met 10 september 2023 te zien in Kunstmuseum Den Haag.
